VARTO
Varto, kökeni antik çağlarda bölgeye hükmeden Urartulara kadar uzanan, oldukça derin ve zengin bir poviral tarihe sahiptir. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin hakimiyet mücadelelerine ve işgallerine sahne olan ilçe, Kurtuluş Savaşı'nın ardından kesin olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına dahil edilmiştir. Bölgenin idari kökenleri de oldukça eskiye dayanmakta olup, tarihi kaynaklara göre 1840 yılından itibaren kesintisiz olarak kaymakam ataması yapılması, Varto’nun yaklaşık iki asırdır ilçe statüsünü koruduğunu gösterir. Günümüzde tek bir merkez belediyesi çatısı altında 7 mahalle, 93 köy ve 50 mezradan oluşan dinamik bir idari yapılanmaya sahiptir.
Coğrafi Özellikleri, Doğası ve İklimi
Muş ilinin kuzeyinde, Bingöl Dağları’nın eteğindeki ovamsı bir düzlükte yer alan Varto, 1.418 $km^2$ yüzölçümüne ve 1.650 metre rakıma sahiptir. Doğusunda Bulanık, kuzeyinde Erzurum'un Tekman ve Hınıs, batısında ise Bingöl'ün Solhan ve Karlıova ilçeleriyle komşu olan kent, tipik sert kara ikliminin etkisi altındadır; bu doğrultuda yazları sıcak ve kurak, kışları ise oldukça soğuk ve yoğun kar yağışlı geçer. İlçe sınırları içindeki Bingöl, Şerafettin ve Hanşeref dağları bölgenin heybetli siluetini oluştururken, Hanşeref Dağı üzerinde yer alan Büyük ve Küçük Hamurpet krater gölleri ile Seferek Çayı, Bingöl Çayı ve Koşkar Suyu gibi akarsular ilçenin en önemli doğal zenginlikleridir.
Sosyo-Ekonomik Yapı ve Eğitim
Varto ekonomisinin temel direği hayvancılığa ve buna bağlı yerel üretimlere dayanmaktadır. Geniş meralarında yürütülen sürü hayvancılığında büyükbaş ve küçükbaş yetiştiriciliğinin yanı sıra, ilçe ekonomisine büyük girdi sağlayan gezginci arıcılık ve akarsular üzerinde kurulan alabalık üretim tesisleri de oldukça gelişmiştir. Yaz aylarında toplanan sütler, bölgedeki mandıralarda meşhur kaşar peynirine dönüştürülerek değerlendirilir. 1966 yılında yaşanan büyük deprem afetinin ardından konut yapısı devlet eliyle büyük ölçüde yenilenen ilçede, iş imkanlarının kısıtlı olması sebebiyle batı illerine ve yurt dışına yoğun bir göç yaşanmaktadır. Buna rağmen, yeniliklere açık sosyal dokusu ve %98 gibi oldukça yüksek bir okuma-yazma oranıyla Varto, bölgenin eğitim düzeyi en yüksek ilçelerinden biri olarak öne çıkmaktadır.