MALAZGİRT
Tarihçesi ve İsim Kökeni
Malazgirt adı, bölgeye bir dönem hakim olan Urartu Kralı Menuas’ın inşa ettirdiği "Menuahina" (Menuas’ın şehri) isminden türemiştir. Zamanla Ermenice kaynaklarda "Manavazakert", Arapça kaynaklarda ise "Manazcird" olarak anılan şehir, günümüzdeki "Malazgirt" formunu almıştır; yerel halk arasında ise ihtişamlı surlarından dolayı "Kele" (Kale) olarak da bilinir. İlçe, dünya ve Türk tarihi açısından bir dönüm noktası olan 26 Ağustos 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi’ne ev sahipliği yapmıştır. Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan’ın 50 bin kişilik ordusuyla, Bizans İmparatoru Romanos Diogenes komutasındaki 200 bin kişilik devasa orduyu hilal taktiği ve dahi askeri manevralarla yenilgiye uğrattığı bu topraklar, Anadolu’nun kapılarını Türkler için bir daha kapanmamak üzere açmıştır.
Coğrafi Konumu ve Arazi Yapısı
Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Van Gölü’nün kuzeyinde yer alan Malazgirt, 1.534 $km^2$ yüzölçümüne sahip olup Muş il merkezine yaklaşık 137 km uzaklıktadır. Üçüncü jeolojik zamanda meydana gelen tektonik hareketler ve akarsu aşındırmalarıyla şekillenen ilçe arazisi, geniş tabanlı Malazgirt Ovası ile yüksek platolardan oluşmaktadır. Güneyini çevreleyen bu platolar, bölgedeki Süphan Dağı ve volkanik yükseltilerin püskürttüğü lavların bıraktığı kaya yığınlarıyla kaplıdır. Birinci derece deprem kuşağı üzerinde yer alan ve tarihi boyunca büyük sarsıntılar atlatan ilçenin kuzey sınırından ise Fırat Nehri’nin en önemli kollarından biri olan Murat Nehri geçmektedir.
Stratejik Önemi ve Çevresi
Malazgirt, Doğu Anadolu’daki tarihi ve ticari yolların kavşağında yer alması bakımından her dönem stratejik bir öneme sahip olmuştur. Batısında Bulanık (25 km), doğusunda Ağrı’nın Patnos ilçesi (38 km) ve güneyinde Bitlis’in Ahlat ilçesi (34 km) ile komşu olan ilçe, düz bir ovada kurulmuş orta büyüklükte bir yerleşim yeridir. Hem uluslararası sınır kapılarına olan yakınlığı hem de Van Gölü havzası ile iç bölgeler arasında kurduğu coğrafi bağ, kentin tarih boyunca askeri ordugâh ve savunma merkezi olarak seçilmesinde büyük rol oynamıştır.